Wypowiedzi ekspertów

Dr Andrzej Suwalski „Jakie jest znaczenie własności prywatnej w społeczeństwie?”

Podstawowe określenie miejsca własności prywatnej w społeczeństwie przedstawił św. Tomasz z Akwinu. W „Sumie teologicznej” stwierdził, że „każdy człowiek więcej dba o to co jego własne, niż o to co wspólne dla wszystkich lub dla wielu” o pół tysiąclecia wyprzedzając sformułowanie Adama Smitha „nie od przychylności rzeźnika, piwowara czy rzeźnika oczekujemy naszego obiadu, lecz od ich dbałości o własny interes. Zwracamy się nie do ich humanitarności, lecz do egoizmu”.

Św. Tomasz uznał także, że „jeśli o zdobycie jakiejś rzeczy troszczyć się musi każdy sam wówczas jest większy porządek w życiu społecznym”. Współczesnym odniesieniem tych słów jest dostrzeżenie zjawiska zwanego próżniactwem społecznym pojawiającego się w sytuacji utrudnień z oceną indywidualnego wkładu. Również zdanie „doświadczenie wskazuje, że przy wspólnym i niezróżnicowanym posiadaniu częściej wybuchają spory” antycypuje sytuację, która w teorii gier została opisana jako tragedia wspólnego pastwiska.

Największa apologia roli własności prywatnej w życiu społecznym miała miejsce podczas inauguracji roku akademickiego 1934/1935 na Uniwersytetach Jagiellońskim i Poznańskim. W Krakowie wykład „Bogactwo i moralność zeszłego wieku” przedstawił Adam Krzyżanowski. W odróżnieniu od typowego dla socjalistycznej literatury negatywnego obrazu powstającego społeczeństwa przemysłowego głosił w nim wielka pochwałę XIX wieku jako epoki, która „w pełni zasługuje na miano okresu kapitalistycznego ze względu na obfitość kapitałów” a ludzkość „zbliżała się szybko do rozwiązań możliwie najdoskonalszych”. Ich efektem był zarówno postęp kapitalizacji jak i umoralnienia społeczeństwa. Stało się tak pomimo pesymistycznych prognoz stawianych na przełomie XVIII i XIX wieku z czego autor wysnuł nadzieję, „ażeby horoskopy współczesnych pesymistów doznały tego samego losu”. Natomiast w Poznaniu Edward Taylor wygłosił odczyt „Wolność gospodarcza”. Uznał w nim, że rozwój ekonomii doprowadził do ustalenia, że gdzie interes osobisty stoi w sprzeczności z celami ogólnospołecznymi tam powstaje uzasadnienie do nadzoru państwa nad procesami gospodarczymi. Polegać ono powinno jednak na popieraniu prywatnej inicjatywy a nie na zastępowaniu jej własnym działaniem.

W zupełnie odmiennych warunkach miała miejsce walka księdza Piwowarczyka gdy po wojnie na łamach „Tygodnika Powszechnego” próbował się przeciwstawić dążeniom do całkowitego upaństwowienia własności. O pozytywnej korelacji pomiędzy własnością prywatną, a wolnością słowa może świadczyć wydany 40 lat później wybór tej publicystyki pocięty kwadratowymi nawiasami ingerencji cenzury. Paradoksalnie pozytywną opinię własności prywatnej wystawił jednak również rząd PRL. W „Informacji...” dotyczącej stanu mieszkalnictwa z 1988 roku zauważono konieczność zwiększenia skali kredytowania budownictwa indywidualnego. Uznano bowiem, że jest to tańszy sposób ich powstawania i utrzymania „podczas gdy eksploatacja mieszkań spółdzielczych pociągnie za sobą potrzebę dalszych dotacji”. Stwierdzenie to stanowi pierwszy oficjalny ślad zmiany świadomości elity władzy dotyczący własności. Można tu dodać, że stało się to jednym z powodów hiperinflancji, która stanowiła przyczynę rozpoczynającego następną epokę Planu Balcerowicza.


Notka o autorze
Andrzej Suwalski - doktor nauk ekonomicznych. w specjalności socjologia ekonomiczna. Wykładowca Uniwersytetu Poznańskiego i Wyższej Szkoły Logistyki w Poznaniu. Autor publikacji na temat prywatyzacji m.in. „Problemy Polskiej Prywatyzacji” oraz „Uwłaszczenie obywateli jako element polskiej prywatyzacji”.


Przedstawione opinie są punktem widzenia autora, a nie Ministerstwa Skarbu Państwa.

Data publikacji : 19.05.2009

Data modyfikacji : 29.06.2009
Opublikowane przez : Magdalena Szubert
Autor dokumentu : Biuro Komunikacji Społecznej

Statystyka strony: 1227 wizyt